# โรคมือ เท้า ปาก รู้ทัน ป้องกันได้ ลดความเสี่ยงการระบาดในเด็กเล็ก

โรคมือ เท้า ปาก เป็นโรคติดต่อที่เกิดจากเชื้อไวรัสในกลุ่มเอนเทอโรไวรัส (Enterovirus) พบได้บ่อยในทารกและเด็กเล็กอายุต่ำกว่า 5 ปี โดยสามารถพบผู้ป่วยได้ตลอดทั้งปี และมักพบการระบาดเพิ่มขึ้นในช่วงฤดูฝน โรคนี้แพร่กระจายได้ง่ายในสถานที่ที่มีเด็กรวมตัวกันเป็นจำนวนมาก เช่น ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก โรงเรียนอนุบาล และสถานรับเลี้ยงเด็ก โดยเฉพาะบริเวณที่มีการระบายอากาศไม่ดี หรือมีการดูแลสุขอนามัยส่วนบุคคลและสิ่งแวดล้อมไม่เหมาะสม

โดยทั่วไปผู้ป่วยมักมีอาการไม่รุนแรงและสามารถหายได้เอง แต่บางรายอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้ ดังนั้น ผู้ปกครอง ครู ผู้ดูแลเด็ก และประชาชนจึงควรมีความรู้เกี่ยวกับอาการ การดูแลรักษา และการป้องกันโรคอย่างถูกต้อง

## 1. อาการของโรคมือ เท้า ปาก

อาการที่พบบ่อย ได้แก่
- มีไข้ อ่อนเพลีย หรือเจ็บคอ
- มีแผลหรือตุ่มพองในปาก ลิ้น และกระพุ้งแก้ม ทำให้เจ็บปากและรับประทานอาหารได้น้อยลง
- มีผื่นหรือตุ่มน้ำบริเวณฝ่ามือ ฝ่าเท้า และอาจพบที่ก้นหรือบริเวณอื่นของร่างกาย
- เด็กบางรายอาจมีอาการเพียงเล็กน้อย หรือมีอาการไม่ครบทุกข้อ

หากเด็กมีอาการสงสัยโรคมือ เท้า ปาก ควรให้เด็กหยุดเรียนชั่วคราวและพาไปพบแพทย์ เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยและคำแนะนำในการดูแลรักษา

## 2. การดูแลรักษาผู้ป่วย

ปัจจุบันยังไม่มียาต้านไวรัสที่ใช้รักษาโรคมือ เท้า ปากได้โดยเฉพาะ การรักษาจึงเป็นการบรรเทาอาการตามความเหมาะสม โดยทั่วไปผู้ป่วยมักมีอาการประมาณ 7–10 วัน ทั้งนี้ ระยะเวลาการป่วยอาจแตกต่างกันในแต่ละราย

แนวทางการดูแลผู้ป่วย ได้แก่
- ให้เด็กพักผ่อนอย่างเพียงพอ
- ให้ดื่มน้ำบ่อย ๆ เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ
- ให้รับประทานอาหารอ่อนที่มีอุณหภูมิเหมาะสม ไม่ร้อนจัด ไม่เผ็ดหรือเปรี้ยวจัด เพื่อลดการระคายเคืองแผลในปาก
- หากมีไข้ สามารถเช็ดตัวลดไข้และใช้ยาลดไข้ตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร โดยหลีกเลี่ยงการใช้ยาแอสไพรินในเด็ก
- หมั่นสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะการรับประทานอาหาร การดื่มน้ำ และปริมาณปัสสาวะ

**อาการเตือนที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที**

หากเด็กมีอาการซึมลงผิดปกติ ปลุกยาก ไม่ยอมดื่มน้ำ ปัสสาวะน้อย อาเจียนบ่อย หายใจหอบเหนื่อย แขนขาอ่อนแรง มีอาการชัก หรือมีอาการผิดปกติรุนแรงอื่น ๆ ควรรีบพาไปโรงพยาบาลทันที เนื่องจากอาจเป็นสัญญาณของภาวะแทรกซ้อนรุนแรง

## 3. คำแนะนำสำหรับประชาชนและผู้ปกครอง

เพื่อป้องกันการติดเชื้อและลดการแพร่กระจายของโรค ควรปฏิบัติดังนี้

- ล้างมือด้วยน้ำและสบู่ให้สะอาดทุกครั้งก่อนรับประทานอาหาร ก่อนเตรียมอาหาร และหลังเข้าห้องน้ำหรือเปลี่ยนผ้าอ้อมให้เด็ก
- รับประทานอาหารที่สะอาด ใช้ช้อนกลางเมื่อรับประทานอาหารร่วมกัน และดื่มน้ำสะอาด
- ไม่ใช้สิ่งของส่วนตัวร่วมกัน เช่น แก้วน้ำ ช้อน ผ้าเช็ดหน้า ผ้าเช็ดตัว และของเล่นที่เด็กนำเข้าปาก
- หลีกเลี่ยงการพาเด็กเล็กไปในสถานที่แออัด โดยเฉพาะในช่วงที่มีการระบาด
- หากเด็กป่วยหรือสงสัยว่าป่วยเป็นโรคมือ เท้า ปาก ควรให้หยุดเรียนและหลีกเลี่ยงการเล่นหรือสัมผัสใกล้ชิดกับเด็กคนอื่น จนกว่าจะพ้นระยะที่แพทย์แนะนำให้แยกเด็ก
- หมั่นทำความสะอาดของเล่น สิ่งของที่เด็กสัมผัสบ่อย และพื้นผิวต่าง ๆ ภายในบ้านอย่างสม่ำเสมอ

**ข้อควรเน้นย้ำ:** ในช่วงที่มีการระบาดในชุมชน ผู้ปกครองควรหลีกเลี่ยงการพาเด็กที่ยังไม่ป่วยไปเล่นรวมกลุ่มหรือคลุกคลีกับเด็กจากบ้านอื่นโดยไม่จำเป็น เนื่องจากเด็กบางรายอาจอยู่ในระยะเริ่มป่วยและยังไม่แสดงอาการชัดเจน การลดการรวมกลุ่มของเด็กจึงช่วยลดโอกาสการแพร่กระจายของโรคได้

## 4. คำแนะนำสำหรับศูนย์พัฒนาเด็กเล็กและโรงเรียนอนุบาล

สถานศึกษาและศูนย์พัฒนาเด็กเล็กควรดำเนินมาตรการป้องกันและควบคุมโรคอย่างต่อเนื่อง ดังนี้

- ตรวจคัดกรองอาการเด็กก่อนเข้าห้องเรียน และสังเกตอาการระหว่างวัน
- หากพบเด็กมีอาการสงสัยโรคมือ เท้า ปาก ควรแยกเด็กออกจากกลุ่มอย่างเหมาะสม แจ้งผู้ปกครองให้รับเด็กกลับ และแนะนำให้พาไปพบแพทย์
- จัดให้มีจุดล้างมือด้วยน้ำและสบู่ที่เพียงพอ พร้อมส่งเสริมให้เด็กและบุคลากรล้างมืออย่างถูกวิธี
- ทำความสะอาดห้องเรียน ห้องน้ำ ห้องครัว โต๊ะ เก้าอี้ ลูกบิดประตู ของเล่น และอุปกรณ์ที่เด็กใช้ร่วมกันอย่างสม่ำเสมอ
- จัดเก็บของใช้ส่วนตัวของเด็กแยกเป็นรายบุคคล ไม่ใช้แก้วน้ำ ช้อน ผ้าเช็ดหน้า หรือผ้าเช็ดตัวร่วมกัน
- ดูแลการกำจัดสิ่งขับถ่ายและผ้าอ้อมใช้แล้วอย่างถูกสุขลักษณะ พร้อมล้างมือทุกครั้งหลังสัมผัสสิ่งขับถ่าย
- จัดให้มีการระบายอากาศที่เหมาะสม และลดกิจกรรมที่ทำให้เด็กอยู่รวมกันอย่างใกล้ชิดเมื่อพบการระบาด
- เมื่อพบผู้ป่วยหลายรายหรือมีแนวโน้มเกิดการระบาด ควรแจ้งหน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่เพื่อประเมินสถานการณ์และกำหนดมาตรการควบคุมโรค รวมถึงพิจารณาปิดสถานศึกษาชั่วคราวตามคำแนะนำของหน่วยงานสาธารณสุข

## 5. คำแนะนำสำหรับครูและผู้ดูแลเด็ก

ครูและผู้ดูแลเด็กมีบทบาทสำคัญในการเฝ้าระวังและป้องกันการแพร่กระจายของโรค โดยควรปฏิบัติดังนี้

- ให้ความรู้แก่เด็กและผู้ปกครองเกี่ยวกับอาการของโรคและวิธีป้องกันตนเอง
- ล้างมือด้วยน้ำและสบู่ก่อนเตรียมอาหาร ก่อนป้อนอาหาร หลังเข้าห้องน้ำ และหลังสัมผัสน้ำมูก น้ำลาย หรืออุจจาระของเด็ก
- ตัดเล็บให้สั้นและรักษาสุขอนามัยส่วนบุคคลอย่างสม่ำเสมอ
- หากพบเด็กมีไข้ มีแผลในปาก หรือมีผื่นหรือตุ่มน้ำบริเวณมือและเท้า ควรแยกเด็กจากกลุ่มอย่างเหมาะสม แจ้งผู้ปกครอง และแนะนำให้พบแพทย์
- บันทึกข้อมูลและรายงานผู้ป่วยที่สงสัยตามแนวทางของหน่วยงานสาธารณสุข พร้อมแจ้งผู้บริหารและผู้เกี่ยวข้องเพื่อดำเนินมาตรการควบคุมโรค
- ประสานผู้ปกครองให้เฝ้าระวังอาการของเด็กในครอบครัว และขอความร่วมมือไม่ให้เด็กที่ป่วยไปโรงเรียนหรือเล่นคลุกคลีกับเด็กคนอื่น
- ในช่วงที่มีการระบาด ควรลดการจัดกิจกรรมรวมกลุ่มของเด็กทั้งในสถานศึกษาและชุมชน จนกว่าสถานการณ์จะคลี่คลายตามคำแนะนำของหน่วยงานสาธารณสุข

## 6. แนวทางการทำความสะอาดและฆ่าเชื้อ

เชื้อโรคอาจปนเปื้อนอยู่บนของเล่น สิ่งของเครื่องใช้ และพื้นผิวที่เด็กสัมผัสร่วมกัน จึงควรทำความสะอาดอย่างถูกวิธี ดังนี้

**การทำความสะอาดพื้นและพื้นผิว**
1. สวมถุงมือและอุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะสมก่อนทำความสะอาด
2. ใช้สบู่หรือผงซักฟอกทำความสะอาดสิ่งสกปรกออกก่อน
3. ใช้น้ำยาฆ่าเชื้อที่เหมาะสมกับพื้นผิว โดยปฏิบัติตามอัตราส่วนการผสมและระยะเวลาสัมผัสที่ระบุบนฉลากผลิตภัณฑ์
4. หากจำเป็นต้องล้างหรือเช็ดด้วยน้ำสะอาด ให้ปฏิบัติตามคำแนะนำของผลิตภัณฑ์ และปล่อยให้พื้นผิวแห้งก่อนนำกลับมาใช้งาน
5. ห้ามผสมน้ำยาฟอกขาวกับกรด น้ำยาล้างห้องน้ำ หรือผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดชนิดอื่น เพราะอาจเกิดก๊าซพิษได้

**การทำความสะอาดของเล่นและอุปกรณ์เด็ก**
- ของเล่นที่เด็กนำเข้าปากได้ ควรล้างด้วยน้ำและสบู่หรือผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่เหมาะสม แล้วล้างให้สะอาดและผึ่งให้แห้ง
- ของเล่นและอุปกรณ์ที่สัมผัสน้ำลายหรือสารคัดหลั่ง ควรทำความสะอาดและฆ่าเชื้อด้วยวิธีที่เหมาะสมกับวัสดุ
- หมั่นทำความสะอาดอุปกรณ์การเรียน โต๊ะ เก้าอี้ ลูกบิดประตู และบริเวณที่เด็กสัมผัสบ่อยเป็นประจำ
- เก็บอุปกรณ์ทำความสะอาดและสารเคมีให้พ้นมือเด็ก และปฏิบัติตามคำแนะนำด้านความปลอดภัยบนฉลากทุกครั้ง

## ร่วมมือกันป้องกันโรคมือ เท้า ปาก

การป้องกันโรคมือ เท้า ปาก ต้องอาศัยความร่วมมือจากผู้ปกครอง ครู ผู้ดูแลเด็ก สถานศึกษา และประชาชนในชุมชน โดยเน้นการล้างมือ การรักษาความสะอาด การแยกเด็กป่วยออกจากกลุ่ม และการเฝ้าระวังอาการอย่างใกล้ชิด

องค์การบริหารส่วนตำบลดม ขอความร่วมมือประชาชนและผู้ปกครองทุกท่านร่วมกันดูแลสุขภาพเด็กเล็ก ปฏิบัติตามหลักสุขอนามัยอย่างเคร่งครัด และหากพบเด็กมีอาการสงสัยโรคมือ เท้า ปาก ควรรีบปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ เพื่อลดความเสี่ยงในการแพร่กระจายของโรคและป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเป็นอันตรายต่อเด็ก